Evidence based

Hoewel ik de kreet "evidence based" in verband met onderwijsvernieuwing misschien al wel twee weken niet ben tegengekomen, is het toch nuttig om de kretologie achter deze kreet aan de kaak te stellen.

De kreet "evidence based" onderwijs is ontstaan in navolging van "evidence based medicine". Dat laatste is geneeskunde gebaseerd op bewezen werking, nee, gebaseerd op wetenschappelijk bewezen werking. "Evidence based" onderwijs zou dus moeten zijn onderwijs gebaseerd op wetenschappelijk bewezen werking. Hier zijn een aantal redenen om de woorden evidence based onderwijs en gebruikers van deze kreet te mijden.

De term lijkt vooral gebruikt te worden door mensen die willen tegengaan dat onderwijsvernieuwingen, liever gezegd onderwijskundige veranderingen, worden ingevoerd. Er worden dus teksten geschreven zoals: "Het competentiegericht onderwijs is niet evidence based en moet daarom niet worden ingevoerd." Vooral de afschuwelijke BON-ners hebben een handje van dit soort teksten.

Het is zeer de vraag of de gebruikers enige notie van wetenschappelijk onderzoek hebben. Medisch onderzoek lijkt sterk aan te schurken tegen ß-wetenschappelijk onderzoek. ß-wetenschappelijk onderzoek wijkt sterk af van wetenschappelijk onderzoek in andere disciplines. Weinigen hebben het ooit zelf bedreven. Een methode van onderzoek die in medisch onderzoek wordt toegepast, is het vergelijken van een groep zonder en een groep met de nieuwe medicijnen. Men schijnt dit vooral als een goede methode voor onderwijskundig onderzoek te beschouwen. Het is echter in het onderwijs niet bruikbaar omdat nooit van zijn levensdagen zo'n experiment kan worden uitgevoerd met de zekerheid dat andere invloeden - zoals bijvoorbeeld kwaliteit van de docent - voor beide groepen gelijk zijn, tenzij men enorme grote onderzoeksgroepen weet te vinden. Dan nog zal nooit aan goede onderzoeksomstandigheden kunnen worden voldaan, denk aan het Hawthorne effect. Reproduceerbaarheid, een eerste vereiste bij goed wetenschappelijk onderzoek, is een voor onderwijskundig onderzoek te hoge, niet te realiseren eis.

De middelen voor onderwijskundig onderzoek bedragen kleine fracties van middelen beschikbaar voor medisch onderzoek. Men kan "evidence based" eisen maar er is simpelweg geen geld voor.

Het bestaande onderwijs is niet "evidence based" maar heeft zijn vorm gekregen door denkwerk en noeste arbeid van velen die het onderwijs een goed hart toedragen. Moet het bestaande onderwijs worden afgeschaft, omdat het niet evidence-based is. Waar is het bewijs, de evidence, dat het beter werkt dan ander niet-evidence based onderwijs?

Weinigen werkzaam in het onderwijs hebben de doelstellingen van hun onderwijs geformuleerd. Het gevolg is dat mensen die schijnbaar hetzelfde onderwijs verzorgen verschillende doelen nastreven. Denk aan de denkbeeldige leraar Nederlands aan een protestantse havo-vwo in Heerenveen en de denkbeeldige leraar Nederlands aan een brede openbare scholengemeenschap in Rotterdam. Misschien wijst de man of vrouw in Heerenveen een prachtig digitaal spellingsprogramma af omdat hij zo'n computerles ongezellig vindt. En is het doel "gezelligheid" wel een valide onderwijsdoel.
In dit verband is de hetze die gevoerd wordt tegen Vrije Scholen, zo kwalijk. Vrije Scholen willen iets anders bereiken (en doen dat ook) als een 'normale' school en mogen dus nooit zomaar vergeleken worden met 'normale' scholen.

Dit alles betekent niet dat onderwijskundige veranderingen zonder nadenken moeten worden ingevoerd. Experimenten zijn noodzakelijk. Nadenken, goed opletten, peer review en veel overleg en zo nog wat tijdens de experimenten ook. De experimenten van de 8 PLEION scholen zijn daarom uiterst interessant. Pleion staat voor platform eigentijds onderwijs. Deze experimentele scholen zouden meer in de publiciteit moeten komen. Helaas is er op internet en in de krant weinig over te vinden.