Voor John en de Tweede Kamer: de kansen zijn ook de bedreigingen

1. Wat zijn veelbelovende ontwikkelingen op het terrein van digitale leermiddelen/ ict en voor welke onderwijsdoelen kunnen deze dienstig zijn?
2. Wat zijn kansen en bedreigingen voor het bereiken van gewenste onderwijsdoelen?
3. Welke vraagstukken van invoering en beheer van ict spelen een rol?

Mijn antwoord op vraag 1 en 2 lopen in elkaar over en overlappen elkaar.

De veelbelovende ontwikkeling zie ik terug in veel scholen: ze schaffen op dit moment heel vaak notebooks en Smartboards aan omdat het kan. Ze hebben er financieel de ruimte voor en de technologische ontwikkelingen gaan hard en worden dus massaler en beter haalbaar.
Maar nadenken over wat je ermee wilt, en dan bedoel ik niet ‘We willen internet in de klas!’, maar aspecten als: waarom wil je internet, wat ga je ermee doen, wat is de meerwaarde, op welke manier vervangt het dingen die je nu zonder internet doet, enzovoorts., dat doen er niet veel.
Het is het aloude liedje van de drieslag substitutie – transitie – transformatie.

Kansen
De technologische ontwikkelingen (en daarmee bedoel ik niet alleen de hardware-ontwikkelingen, maar ook web 2.0 en andere internetontwikkelingen die nog specifieker op het onderwijs gericht zijn) geven alle redenen/aanleiding om op een andere manier tegen onderwijs aan te kijken, zoals echt multimediaal gaan werken in je leerstofoverdracht, de standaardisering echt van ons afgooien waar dat kan en vervangen door maatwerk, mobiel leren omarmen zodat het niet alleen maar ‘Leven lang leren’, maar ook ‘Overal leren’ wordt. Transformatie dus.

In plaats daarvan zie je, zoals ik al zei, dat er massaal Smartboards en notebooks worden gekocht. Uiterst nuttige instrumenten voor het onderwijs als ze pedagogisch-didactisch voor transformatie worden ingezet, laat dat duidelijk wezen.
Dat je ook UMPC’s zou kunnen aanschaffen en pda’s met GPS, in kunt haken op de gebruiksmogelijkheden van de mobieltjes en mp3-spelers die de meeste leerlingen al hebben, is voor die transformatie de volgende stap.

Maar, omdat er niet wezenlijk over de mogelijkheden van educatieve technologie is nagedacht en waar dat wel gebeurt het vaak niet in een groter kader van onderwijsontwikkelingen in de 21e eeuw wordt gezet, loop je de grote kans dat veel scholen niet verder komen dan vormen van substitutie en maar moeizaam tot vormen van transitie.
Met als gevolg dat over een tijdje alle mooie hardware nauwelijks meer gebruikt wordt omdat de leraren in oersterke oude patronen zijn teruggevallen.

Ik denk dat we dan wel over bedreigingen mogen praten. Terwijl dezelfde ontwikkelingen, mits vergezeld van het nadenken over onderwijsontwikkeling die recht doet aan de steeds sneller veranderende maatschappij, enorm veel kansen bieden.

Twee adviezen distilleer ik hieruit:

1. Neem je ict-beslissingen op welk gebied dan ook samen met je leerlingen of op z'n minst na indringend overleg met je leerlingen;
2. Verbied scholen de aanschaf van hardware zonder een goede visie op het gebruik ervan in onderwijs dat zich transformeert. Die visie moet ook aangeven hoe men gaat voorkomen dat leraren in oude patronen terugvallen.

Een andere bedreiging zou uit de digitalisering van leermateriaal kunnen komen.
Educatieve uitgeverijen zijn nu eenmaal instituten die geld moeten verdienen en zullen dus zelden ver op het onderwijskundige gemiddelde vooruit lopen. Daar mag je leermateriaal dat veel verder komt dan substitutie niet van verwachten. Je moet er toch niet aan denken dat bestaande lesmethoden naar pdf-jes worden omgezet en dan via een methodesite beschikbaar worden gesteld...

Daarbij komt ook nog dat echte baanbrekende creativiteit geld kost, terwijl de politiek ervoor gezorgd heeft dat er minder geld per leerling naar schoolboeken/lesmateriaal gaat, dus tel uit je winst (!). De oplossing zou kunnen liggen in het professionaliseren van schoolteams in het re-arrangeren van bestaand lesmateriaal.

Uit het bovenstaande zal duidelijk zijn dat ik er vast in geloof dat invoering van ict steeds gekoppeld zal moeten zijn aan onderwijskundige ontwikkeling, of eigenlijk aan een innovatieve visie. Als scholen die niet hebben, mogen ze eigenlijk niet aan de ict.
En wat beheer betreft, denk ik dat we outsourcing zo moeten regelen dat ict-beheer ten dienste staat van (innovatieve) onderwijsontwikkeling.
Zonder de ruimte te hebben daar over uit te weiden: ict-beheer dat een maximum aan beveiliging combineert met een maximum aan bewegingsvrijheid (veiligheid is een taak voor de school zelf).